Ekonomia e Kosovës dhe BE-së - Dr. Gazmend Qorraj (Pyetje dhe përgjigje)

  * 1. Fakulteti Ekonomik Ekonomia e Kosovës dhe BE-së

Pyetje dhe përgjigje nga provimet e kaluara Universiteti i Prishtinës Fakulteti Ekonomik

  * 2. Ekonomia e Kosovës dhe BE-së 1. Komponentet e fondeve të IPA-s janë? a) Ndihma për tranzicion dhe mbështetje institucionale, b) Bashkëpunimi ndërkufitar, c) Zhvillimi rajonal, d) Zhvillimi i resurseve humane, e) Zhvillimi rural. 2. Shpjego Politikën e Linjave Kreditore? Politika e linjave kreditore si instrument i politikës monetare të Bashkimit Evropian nënkupton sigurimin e likuiditetit nga ana e Bankave Qëndrore Nacionale. Likuiditeti është një nga aspektet shumë të rëndësishme për një sistem të caktuar ekonomike posaqërisht për sektorin financiar. 3. Shpjego Paktin e Stabilitetit dhe Rritjes te Politika Fiskale? Qëllimi i këtij mekanizmi është që të kontrollojë funksionimin fiskal të shteteve anëtare të Eurozonës, respektivisht deficitin buxhetor prej 3% dhe borxhin publik prej 60% të BPV-së. Kjo përfshinë disa rregulla të cilat janë:  Vendet duhet të tentojnë të arrijnë bilancin buxhetor.  Vendet që tejkalojnë rregullën e deficitit buxhetor prej 3% të BPV-së do të penalizohen deri në 0.5% e BPV-së.  Përjashtim do të ketë vetëm për vendet që përjetojnë ndonjë katastrofë natyrore. 4. Kriteret e Konvergjencës (shpjego)? Traktati i Mastrihtit përfshinë 5 kritere të Konvergjencës: 1) Norma e Inflacionit: - Nuk është më e lartë se 1.5% e mesatares së tri vendeve që kanë normë më të ulët të inflacionit në BE. 2) Norma afatgjatë e Kamatës: - Nuk është më e lartë se 2% e mesatares së tri vendeve që kanë normë më të ulët të inflacionit në BE. 3) Pjesë e ERM: - Së paku dy vite në ERM dhe nuk ka përjetuar një devalvim dy vite para se të hyjë në Union. 4) Deficiti Buxhetor: - Deficit më pak se 3% e GDP. 5) Borxhi Publik: - Borxhi më pak se 60% e GDP

    2

  * 3. Ekonomia e Kosovës dhe BE-së 5. Përmendi përparësitë ekonomike nga aspekti i integrimeve në BE? Rëndësia fundamentale e integrimeve është se ndikon në rritjen e konkurrencës aktuale dhe potenciale;  Rritet sasia e ofruar në tregun e integruar,  Zvogëlohet niveli i çmimeve,  Rritet mirëqenia për shoqërinë,  Krijohet një treg më i madh. 6. Politika e Tregut të Hapur nënkupton? Politika e Tregut të Hapur nënkupton shitjen dhe blerjen e letrave me vlerë në tregun e hapur. Politika e shitjes dhe blerjes së letrave me vlerë në tregun e hapur ndikon në rritjen ose zvogëlimin e ofertës monetare. 7. Politika e Linjave Kreditore arrihet duke? Politika e Linjave Kreditore, si instrument i politikës monetare të Bashkimit Evropian nënkupton sigurimin e likuiditetit nga ana e Bankave Qëndrore Nacionale. Ky likuiditet nga ana e Bankës Qëndrore Evropiane arrihet më rastin kur kjo bankë u akordon kredi Bankave Qëndrore të vendeve anëtare të BE-së. 8. Politika Fiskale e BE-së bazohet në tri parime? 1) Diciplina fiskale, 2) Autonomia fiskale dhe autorizimi, 3) Koordinimi fiskal. 9. Dallimi mes Politikës Fiskale dhe asaj Monetare të BE-së? Politika Fiskale e BE-së ndryshon prej Politikës Monetare dhe kryesisht bazohet në kompetencën e vendeve anëtare, d.m.th. është e decentralizuar, krahasuar me Politikën Monetare të BE-së e cila kryesisht është e centralizuar. 10. Çka nënkuptoni me diciplinë fiskale të BE-së? Diciplina fiskale duhet të sigurojë që deficiti në sektorin publik të jetë brenda nivelit të lejuar, d.m.th. deficiti deri në 3% të BPV-së dhe borxhi publik deri në 60% të BPV-së.

                  3

  * 4. Ekonomia e Kosovës dhe BE-së 11. Shpjego Paktin e Stabilitetit dhe Rritjes dhe krahaso me SEECP – Procesin e Bashkëpunimit Rajonal? Qëllimi i këtij mekanizmi është që të kontrollojë funksionimin fiskal të shteteve anëtare të Eurozonës, respektivisht deficitin buxhetor prej 3% dhe borxhin publik prej 60% të BPV-së. Procesi i Bashkëpunimit të Evropës Juglindore – SEECP për dallim nga Pakti i Stabilitetit i cili ka qenë fleksibil në raport me Kosovën, në këtë forum, pra në SEECP, Kosova nuk është përfaqësuar për arsye të pengesave që ka bërë Serbia, por edhe për shkak të mosgatishmërisë së vendeve të rajonit për mbështetje politike për Kosovën. 12. Shpjego Bankën Investive Evropiane dhe numëro objektivat e saj? Kjo bankë nuk krijon profite dhe është e krijuar nga vendet anëtare të BE-së, që të mbështesë këto vende në rritjen e Konvergjencës dhe stabilitetit të qëndrueshëm ekonomik. Banka Investive Evropiane ka 6 objektiva: 1) Konvergjenca dhe Politikat e Kohezionit, 2) Mbështetja për Ndërmarrjet e Vogla dhe të Mesme, 3) Mbështetja për ambientin, 4) Zhvillimi i iniciativave për inovacione, 5) Zhvillimi i lidhjeve Trans-Evropiane të transportit dhe energjisë, 6) Sigurimi i i energjisë në nivel të qëndrueshëm. 13. Shpjego Gjykatën e Drejtësisë dhe funksionet e saj? Funksioni themelor i saj është të sigurojë që legjislacioni i BE-së të jetë i interpretuar në mënyrë të njëjtë nga secili vend anëtar. Funksionet kryesore të kësaj gjykate janë: 1) Procedura preliminare e ligjvënies, që do të thotë se nësë një gjyq i një vendi dyshon në interpretimin e ndonjë ligji të BE-së, mund të kërkojë instrukcione nga Gjykata e Drejtësisë. 2) Hulumtimin dhe vlerësimin e vendeve anëtare në përmbushjen e obligimeve konform ligjeve të BE-së. 3) Anulimin e ligjeve të BE-së nëse ndonjë vend anëtar ka kryer veprime ilegale. 14. Shpjego 3 faktorët në bazë të të cilëve vlerësohet performanca e ndërmarrjeve në BE? 1) Krijimi i vendeve të reja të punës: - Ndërmarrjet ndikojnë në rritjen ekonomike dhe në zvogëlimin e papunësisë. 2) Produktiviteti: - Ndërmarrjet kontribuojnë në rritjen ekonomike përmes produktivitetit të punës, d.m.th. performanca e ndërmarrjeve matet jo vetëm përmes profitabilitetit, por edhe përmes vlerës së shtuar nga një anëtar.

                4

  * 5. Ekonomia e Kosovës dhe BE-së 3) Eksportet: - Indikatori i tretë për matjen e performancës së ndërmarrjeve jan edhe eksportet që këto ndërmarrje mund të realizojnë. Kjo tregon për aftësinë e firmës që të konkurrojë në tregjet ndërkombëtare dhe në ekonomitë e hapura. 15. Numëro Kostot e Unionit Evropian? 1) Hapja e një vendi ose shkalla e hapjes, 2) Fleksibiliteti, 3) Asimetria - problemet asimetrike. 16. Çka është Politika Monetare? Politika Mobetare e BE-së udhëhiqet nga Banka Qëndrore Evropiane dhe përveç qëllimeve të përgjithsme për një zhvillim ekonomik, si qëllime specifike ka: 1) Sigurojë stabilitetin e çmimeve, 2) Sigurojë nivelin e duhur të inflacionit, 3) Sigurojë nivel optimal të outputit. 17. Fazat e Integrimit Monetar? Faza e parë, prej 1 korrik 1990 – 31 dhjetor 1993, Faza e dytë, prej 1 janar 1994 – 31 janar 1998, Faza e tretë, prej 1 janar 1999 – 1 janar 2002. 18. Këshilli Evropian merret me çështjet si: 1. Reformat e politikave kryesore të BE-së, 2. Analizon planin buxhetor të BE-së, 3. Ndryshimet e marrëveshjeve, traktateve të BE-së, 4. Kushtet dhe apektet e zgjerimit të BE-së. 19. Politika industriale dhe e ndërmarrësisë bën pjesë në Politikat Sektoriale të BE-së dhe ka të bëjë me rregullimin e tregut të përbashkët në pruduktet industriale (tregtinë e lirë, përshtatjen e ligjeve, taksave etj). Politika e ndërmarrësisë ka të bëjë me përgatitjen e NVM-ve që të përshtaten me rregullat e tregut të brendshëm të BE-së.

            5

  * 6. Ekonomia e Kosovës dhe BE-së 20. SWOT Analiza e Integrimit të Kosovës në BE – Përparësitë: Pjesëmarrje aktive në PSA përmes MPSA-së, Implementimi i Partneritetit Evropian, Pjesëmarrja në iniciativat rajonale, Qëndrimi pozitiv i institucioneve ndaj BE-së, Prezenca dhe asistenca e institucioneve ndërkombëtare, Fillimi i përafrimit të ligjeve me asquis communautaire, Pozita gjeografike, Potenciali njerëzor: popullatë e re (njohja e gjuhëve të huaja), Angazhimi institucional për përmirësimin e pozitës së minoriteteve, Përdorimi i euros, Administratë e re. 21. SWOT Analiza e Integrimit të Kosovës në BE – Dobësitë: Mosnjohja nga të gjitha shtetet anëtare të BE-së (pamundësia e hyrjes në marrëdhënie kontraktuale me BE-në), Zhvillimi i ulët ekonomik dhe shkallë e lartë e papunësisë, Mungesë e implementimit të ligjeve, Mungesa e koordinimit të donacioneve nga ana e institucioneve, Qasja jo pro-aktive e minoriteteve ndaj proceseve shoqërore në Kosovë, Administratë e re dhe relativisht e papërvojë, Mungesa e përgjithshme e njohurive për BE-në, Situata e tanishme jo e volitshme energjetike, Mungesa e përfaqësimit në qendrat evropiane, posaqërisht në Bruksel. 22. SWOT Analiza e Integrimit të Kosovës në BE – Mundësitë: Zgjidhja pozitive e Statusit Përfundimtar, Përfshirja e Kosovës në Procesin e Stabilizim-Asociimit, Shkrirja e standardeve të Kosovës në standardet evropiane – PVPE, Qasja e Kosovës në iniciativat e Procesit të Stabilizim-Asociimit, përfshirë IPA, Prezenca ndërkombëtare në Kosovë, Raportet e mira me vendet fqinje, SPZHK në pajtueshmëri me standardet e BE-së, Mundësi e shfrytëzimit të diasporës.

              6

  * 7. Ekonomia e Kosovës dhe BE-së 23. SWOT Analiza e Integrimit të Kosovës në BE – Kërcënimet: Vonesa në njohjen e shtetit të Kosovës nga të gjitha vendet anëtare të BE-së, Zbehja e përkushtimit të BE-së ndaj integrimit të Ballkanit Perëndimor në BE, Regjimi i vizave, Hezitimi për bashkëpunim rajonal nga fqinjët, Mosgatishmëria e minoritetit serb në integrim, Konkurrenca e jashtme, “Braindrain” (ikja e trurit). 24. Pse efekti i diversionit shmangies nga tregtia është negativ? Diskriminimi – tenton të zvogëlojë mirëqenien – Trade diversion. Efekti i diversionit – shmangies ndodh atëherë kur diskriminimet ndaj vendeve të treta shkaktojnë që produktet e tyre me kosto më të ulët të zëvendësohen me prodhime me kosto më të lartë nga vendi i parë. 25. Dallimi në mes të Unionit Monetar dhe Unionit Ekonomik të BE-së? Dallimi në mes të Unionit Monetar dhe Unionit Ekonomik është se tek Unioni Monetar nuk i kemi unifikuar politikat ekonomike sikurse tek Unioni Ekonomik. 26. Programi e Tregut të Përbashkët nënkupton? 1. Liria e tregtisë në mallëra, 2. Liria e tregtisë në shërbime, 3. Liria e tregtisë në kapital, 4. Liria e qarkullimit të fuqisë punëtore. 27. Cilat komponente të fondeve të IPA-s akordohen edhe për Kosovën? 1. Komponenti “Ndihma për tranzicion dhe mbështetje institucionale” dhe 2. Komponenti “Bashkëpunimi ndërkufitar”. 28. Shitja dhe blerja e letrave me vlerë në tregun e hapur ndikon në? Rritjen ose zvogëlimin e ofertës monetare, dhe Në nivelin e normave të interesit. 29. Komponentet e lëvizjes së lirë të personave? 1. Kushtet e punës dhe punësimit, 2. Eliminimi i avantazheve sociale dhe tarifore, 3. Trajtimmi i njëjtë i të drejtave të sindikatave të punëtorëve, 4. Nevoja për njohjen e kualifikimeve profesionale.

                7

  * 8. Ekonomia e Kosovës dhe BE-së 30. Çka përfshinë Tregu Unik te integrimi i tregut? Tregu Unik te integrimi i tregut përfshinë unionin doganor me lëvizje të lirë të njerëzve dhe investimeve. 31. Politikat Horizontale të BE-së janë? 1. Politikat e zhvillimit rajonal, 2. Politikat e progresit social, 3. Politikat e taksave, 4. Politikat e konkurrencës, 5. Politikat e mabientit. 32. Cilat komponente përfshinë IPA 2007-2013? 1. Ndihma për tranzicion dhe mbështetje institucionale, 2. Bashkëpunimi ndërkufitar, 3. Zhvillimi rajonal, 4. Zhvillimi i resurseve humane, 5. Zhvillimi rural. 33. Kriteret Politike të Kopenhagës për integrim në BE? 1. Demokracia dhe sundimi i ligjit, 2. Mbrojtja e të drejtave humane dhe minoriteteve, 3. Intensifikimi i Bashkëpunimit Rajonal. 34. Dallimi në mes të Komisionit Evropian dhe Këshillit të Bashkimit Evropian? Komisioni Evropian është një forcë shtytëse e procesit të integrimit evropian, ndërsa Këshilli Evropian është një nga institucionet më në influencë, anëtarët e Këshillit janë liderët e kombeve të tyre. 35. Dallimi në mes të Unionit Doganor dhe Unionit Monetar të BE-së? Përderisa tek Unioni Doganor të gjitha barrierat eliminohen në Union si dhe krijohen tarifa unike të jashtme, dallimi është se tek Unioni Monetar vlen edhe valuta e përbashkët. 36. Elementet kyçe të Procesit të Stabilizim – Asociimit janë? 1. Procesi i Bashkëpunimit Rajonal, 2. Marrëveshja e Tregtisë së Lirë, 3. CEFTA, 4. Iniciativat tjera rajonale në kuadër të Paktit të Stabilitetit.